پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

تجربه زیسته مادران شاغل از تعارض نقش مادری و شغلی در تربیت فرزندان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای روان شناسی تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، علوم و تحقیقات،تهران، ایران
2 کارشناسی ارشد مشاوره خانواده دانشگاه علامه طباطبایی تهران
3 کارشناسی ارشد مشاوره خانواده دانشگاه رازی کرمانشاه
چکیده
این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی به بررسی تجربه زیسته مادران شاغل از تعارض میان نقش‌های مادری و شغلی در فرایند تربیت فرزندان پرداخته است. هدف اصلی این پژوهش، شناخت عمیق چالش‌ها، احساسات درونی، و راهبردهای مقابله‌ای این مادران در مواجهه با دو نقش حیاتی و گاه متضاد بوده است. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با گروهی از مادران شاغل گردآوری و با روش تحلیل کلایزی بررسی شدند. نتایج نشان داد که این مادران با احساس گناه، فشار روانی، اضطراب، و دغدغه‌های تربیتی مواجه‌اند. برای مدیریت این تعارض، از راهکارهایی چون برنامه‌ریزی دقیق، حمایت عاطفی و عملی همسر، استفاده از خدمات مراقبتی، و ایجاد تعادل میان وظایف بهره می‌برند. یافته‌های این پژوهش می‌تواند در تدوین سیاست‌های حمایتی برای زنان شاغل و ارتقای سلامت روان خانواده نقش مؤثری ایفا کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Working mothers' lived experience of the conflict between maternal and career roles in raising children

نویسندگان English

leila khademi adel 1
zohre moradi 2
Sakine Kavoosi omid 3
1 PhD in Educational Psychology, Faculty of Literature and Humanities, Science and Research, Tehran, Iran
2 Master's degree in Family Counseling, Allameh Tabatabai University, Tehran
3 Master's Degree in Family Counseling, Razi University of Kermanshah
چکیده English

maternal and professional roles in the process of raising children. The main goal of this study was to deeply understand the challenges, inner feelings, and coping strategies of these mothers in facing two vital and sometimes conflicting roles. Data were collected through semi-structured interviews with a group of working mothers and analyzed using thematic analysis. The results showed that these mothers face feelings of guilt, psychological pressure, anxiety, and educational concerns.To manage this conflict, they use strategies such as careful planning, emotional and practical support from their spouse, use of care services, and balancing duties. The findings of this study can play an effective role in formulating supportive policies for working women and promoting family mental health.Keywords: Role conflict; Child rearing; Family; Mental health; Working mothersKeywords: Role conflict; Child rearing; Family; Mental health; Working mothers

کلیدواژه‌ها English

Role conflict
Child rearing
Family
Mental health
Working mothers
1.     احمدی فراز، منصوره؛ عابدی، حیدرعلی و آذربرزین، مهرداد (1393). تبیین تجارب زنان شاغل پیرامون نقش مادری: یک پژوهش کیفی پدیدارشناسی. تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 3(2)، 137-148.
3.     بزرگ‌نژاد، سیده‌زهره؛ موسایی، میثم، و معینی، سیدرضا (1400). راهکارهای زنان شاغل در مواجهه با فشار نقش. فصلنامه روان‌شناسی فرهنگی زن، 12(48). دریافت‌شده از:
5.     رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی و حسینی, زینب . (1398). مطالعه تجربه ایفای هم‌زمان نقش شغلی-خانوادگی در ماداران شاغل دارای فرزند خردسال. جامعه‌شناسی کاربردی، 30(3)، 109-134.
6.     doi: 10.22108/jas.2019.113958.1549
7.     رفیعی، مرضیه؛ و فلاح مدواری، محمدحسین و علوی لنگرودی، سیدکاظم (1400). تأثیر اشتغال مادران بر تربیت فرزندان، نهمین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی، آسیب‌های اجتماعی و فرهنگی ایران، تهران.
8.      https://civilica.com/doc/1375681
9.     روشنی، شهره (1401)، تجربه زیسته زنان از راهبردهای برقراری تعادل بین نقش شغلی و مادری.
10.   https://civilica.com/doc/1715343
11.  سیاح، مونس؛ مؤمنی ازندریانی، مژگان؛ آقائی دیزج، پروانه و شجاعتی، گلناز (۱۴۰۰). بررسی سرنوشت شغلی دانش‌آموختگان دختر دانشگاه صنعتی شریف با تأکید بر نقش‌های چندگانۀ بانوان. مدیریت در دانشگاه اسلامی، ۱۰(۲)، ۴۴۵۴۶۶.
12.  شکاریان، مرضیه؛ حیاتی‌فر، فاطمه و مکوندی، محمد (1400)، تأثیرات اشتغال مادران بر تربیت و ویژگی‌های رفتاری فرزندان، ششمین کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در حوزه مشاوره، علوم تربیتی و روانشناسی ایران، تهران.
13.   https://civilica.com/doc/1430519
14.  صادقی، رسول و شهابی، زهرا (1398). تعارض کار و مادری: تجربۀ گذار به مادری زنان شاغل در شهر تهران. جامعه‌شناسی کاربردی، 30(1)،91-104.
15.   doi: 10.22108/jas.2018.106988.1197
16.  عرب مازار، عباس؛ علی‌پور، محمدصادق و زارع نیاکوکی، یاسر (1393). تحلیل عوامل اجتماعی-اقتصادی موثر بر اشتغال زنان در ایران. اقتصاد و الگوسازی، 5(شماره 17-18)، 75-91.
17.  عسکری ندوشن، عباس و رازقی نصرآباد، حجیه بی‌بی (1402). تجربۀ مادری و چالش‌های فرزندآوری زنان شاغل: مطالعۀ کیفی در شهر تهران. پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی، 12(3)، 99-122.
18.   doi: 10.22108/srspi.2023.138962.1934.
19.  مدرسی عالم، زهره؛ داودی، آزاده و اله‌وردی‌زاده، سهیلا (1396). واکاوی مشارکت زنان در ایران. مجله اقتصادی (دوماهنامه بررسی مسائل و سیاستهای اقتصادی). ۱۳۹۶؛ ۱۷ (۹ و ۱۰): ۱۱۱-۱۳۸.
20.  مطیع حق‌شناس، نادر (1403). عوامل و بسترهای پایین‌بودن نرخ مشارکت اقتصادی زنان ایران. تداوم و تغییر اجتماعی، 3(1)، 203-234.
21.   doi: 10.22034/jscc.2024.20659.1088
22.   Bernhardt, J., & Recksiedler, C. (2022). Work-to-family conflict and parenting practices: Examining the role of working from home among lone and partnered working mothers. Journal of Family Research, 34(4), Article 709. https://doi.org/10.20377/jfr-709
23.   Gerçek, M. (2024). Balancing demands and resources along the work–family continuum of working mothers: Insights from a meta-synthesis study. Journal of Family Studies. https://doi.org/10.1177/0192513X241299418
24.   Hosseini, Z., Rahimi, S. F., Salmani, F., Miri, M. R., Aghamolaei, T., & Dastjerdi, R. (2024). Etiology, consequences, and solutions of working women's work-life conflict: A qualitative study. BMC Women's Health, 24, 62. https://doi.org/10.1186/s12905-023-02873-4
25.   Liang, J., & Chen, Z. (2025). Parents’ work–family conflict and parent‒child relationship: The mediating role of parenting burnout and the moderating role of self-compassion. PLOS ONE, 20(3), e0319675. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0319675
26.     Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage Publications.