پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

تجربه زیسته مادران فرزندپذیر: از آرمان‌گرایی تا بازتعریف والدگری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
نعیمه صابری
مرضیه مدنی فر
گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
10.22034/jrcac.2026.2081721.1084
چکیده
فرزندپذیری مسیری پیچیده برای تحقق نقش والدگری است که مادران را با چالش‌های هویتی متعددی روبه‌رو می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی عمیق فرایند گذار هویتی مادران فرزندپذیر و درک چگونگی عبور آنان از آرمان‌گرایی اولیه به سمت بازتعریف مفهوم والدگری انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون صورت گرفت. با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند، هشت مادر فرزندپذیر در شهر تهران (۱۴۰۳-۱۴۰۴) انتخاب شده و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته گردآوری و بر اساس روش براون و کلارک تحلیل گردید. بررسی تجربیات زیسته مشارکت‌کنندگان به شناسایی چهار مضمون اصلی شامل «سرآغاز آرمان‌گرایانه»، «مواجهه با واقعیت»، «بازتعریف مرزهای نقش مادری» و «پذیرش والدگری به‌مثابه یک فرایند» منجر شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که این تجربه نمایانگر یک فرایند هویتی تدریجی و عمیق است که در قالب مدلی پنج‌مرحله‌ای (از فروپاشی اسطوره مادری زیستی تا تثبیت دلبستگی معنوی) قابل تبیین است. درنتیجه، موفقیت در این مسیر به توانایی مادر در بازتعریف هویت خویش از «مادر زیستی» به «مادر انتخابی و معنوی» بستگی داشته و نیازمند حمایت‌های مستمر روانی-اجتماعی و تغییر نگاه سیاست‌گذاران به سمت مراقبت‌های پس از واگذاری کودک است.
کلیدواژه‌ها
فرزندپذیری
مادران فرزندپذیر
گذار هویتی
والدگری
تجربه زیسته.

عنوان مقاله English

The Lived Experience of Adoptive Mothers: From Idealism to Redefining Parenting

نویسندگان English

Naimeh Saberi
Marziyeh Madani Far
Department of Counseling, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabataba’i University, Tehran, Iran.
چکیده English

Adoption is a complex path to fulfilling the parenting role that confronts mothers with numerous identity challenges. The present study aimed to deeply explore the identity transition process of adoptive mothers and understand how they navigate from initial idealism toward redefining the concept of parenting. This qualitative study was conducted using thematic analysis. Through purposive sampling, eight adoptive mothers in Tehran (2024-2025) were selected. Data were collected using in-depth semi-structured interviews and analyzed based on Braun and Clarke’s approach. Exploring the lived experiences of the participants led to the identification of four main themes: “idealistic beginnings,” “encountering reality,” “redefining the boundaries of the maternal role,” and “accepting parenting as a process.” The findings indicate that this experience represents a gradual and profound identity process, which can be conceptualized through a five-stage model (from the collapse of the biological motherhood myth to the consolidation of spiritual attachment). Consequently, success in this journey depends on the mother’s ability to redefine her identity from a “biological mother” to a “spiritual-chosen mother,” highlighting the need for continuous psychosocial support and a shift in policymakers’ focus toward post-adoption care.

کلیدواژه‌ها English

Adoption
adoptive mothers
identity transition
parenting
lived experience
1.     حاج‌حسینی، منصوره و محدثی، ویدا (۱۳۹۸). تجربه فرزندپذیری و ساخت هویت مادرانه در زنان نابارور فرزندپذیر. مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، ۱۷(۴)، ۷–۳۶.
2.     دهدست، کوثر و ادیب‌زاده، زینب (۱۴۰۲). تجارب زیسته مادران از چالش‌های تربیتی تک‌فرزندی در دوران کودکی. پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان، ۱(۱)، ۱۱۹–۱۴۱.
3.     سفیری، خدیجه و زندی، فاطمه (۱۴۰۰). پدیدارشناسی تجربه زیسته مادری. جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، ۸(۱۸)، ۳۷–۶۲.
4.     شرعیاتی وزیری، لیلا؛ عسکری ندوشن، عباس؛ و روحانی، علی (۱۳۹۹). فرزندپذیری در آینه دیگران مهم: مطالعه‌ای داده‌بنیاد از فرایند فشارهای هنجاری. نامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، ۱۵(۳۰)، ۱۶۷–۲۰۱.
5.     غفاری، الهام و زارعان، منصوره (۱۴۰۰). تجربه زیسته‌ی بانوان از چالش‌های اقدام به فرزندپذیری. مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان، ۱۹(۱)، ۱۴۳–۱۸۴.
6.     کامرانی فکور، شهربانو؛ رسول‌زاده طباطبایی، کاظم؛ رزاقی، رضا؛ احمدی، فضل‌الله (۱۳۹۸). تجارب خانواده‌های فرزندپذیر از مشکلات کودکان فرزندخوانده: رویکرد نظریه زمینه‌ای. رفاه اجتماعی، ۱۹(۷۴)، ۱۶۷–۲۰۶.
7.      Barton, C., & Newsome, P. (2024). Rebuilding attachment in adoptive parent–child dyads. Journal of Family Psychology, 38(2), 145–162.
8.      Benson, H. (2024). Faith-based parenting resilience: A qualitative synthesis. Mental Health & Religion, 12(1), 62–83.
9.      Blair, T., Johnson, E., & Ming, R. (2025). Spiritual resilience among adoptive mothers experiencing post-adoption stress. Journal of Positive Psychology, 20(3), 277–290.
10.   Brodzinsky, D., Gunnar, M., & Palacios, J. (2022). Adoption and trauma: Risks, recovery, and the lived experience of adoption. Child abuse & neglect, 130, 105309.
11.   Dawson, K. (2025). Reflective parenting theory: Toward mindful caregiving. Child & Family Studies, 45(3), 311–329.
12.   Dworkin, C. (2023). Ethical parenting in multi-origin families. International Review of Education, 69(4), 409–428.
13.   Egan, M., O’Connor, A. B., & Egan, J. (2022). Creating a new narrative: A theory of how adopted individuals readjust their adoptive identity in parenthood. Adoption & Fostering, 46(3), 318–335.
14.   Eriksson, P. K. (2025). Deprived of adoptive parenthood: Recognizing prospective adoptive mothers’ pre-adoption loss. Adoption Quarterly, 28(4), 379–398.
15.   Faircloth, C. (2023). Intensive parenting and the expansion of parenting. In Parenting culture studies (pp. 33–67). Springer.
16.   Garcia, J., & Felip, A. (2025). Social trust and family identity in adoptive motherhood. European Journal of Social Work, 28(4), 512–537.
17.   Hatcher, J., & Parker, D. (2025). Compassionate attachment in non-biological parenting frameworks. Journal of Applied Developmental Psychology, 81, 102184.
18.    Liang, A. Y., Dallimore, E., & Hanlon, R. (2025). Adoptive parent advice: challenges, strategies, and insights for future adoptive parents. Families in Society, 106(3), 661–679.
19.   Lichtenberg, M., Reyes, P., & Nolan, T. (2025). Thoughtful caregiving: Cognitive maturity in parenting. Family Review, 39(2), 88–106.
20.   Muzingili, T. (2025). Navigating the Phenomenology of Adoption Disruption in Zimbabwe: Insights from Adoptive Parents. Adoption Quarterly, 1-29.
21.   Novak, C., & Twoey, L. (2024). Identity transformation among adoptive parents. Adoption Quarterly, 27(3), 198–223.
22.   Radford, S., & Hall, T. (2022). Social judgment and compensatory behaviors among adoptive families. Social Psychology & Parenting, 14(1), 33–56.
23.   Segal, R. (2024). Transitional identity in women experiencing infertility and adoption. Feminist Psychology, 31(3), 243–266.
24.   Sicka, B. (2025). Liberatory motherhood: A framework & praxis for caring and scholaring otherwise in the neoliberal academy. Gender, Work & Organization, 32(5), 1834–1849.
25.   Smith, M., & Dahl, C. (2023). Spiritual mothering in collectivist cultures. Asian Journal of Family Studies, 9(4), 481–503.
26.   Stephan, R., & Lucas, V. (2025). From ideal to real: Adjustment processes in British adoptive mothers. Child & Family Social Work, 30(1), 77–95.
27.   Stone, J., & Turner, P. (2023). The myth of perfect motherhood revisited. Sociology of Gender, 17(2), 97–120.
28.   Van, L., & Chang, H. (2025). Resilience and religious coping in Korean adoptive families. Journal of Asian Family Psychology, 42(1), 121–144.
29.   Zhang, Y., & Liu, J. (2024). Adoption and cultural motherhood among Chinese women. Gender & Society, 38(5), 953–971.