پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

آسیب‌شناسی فرایند برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های پرورشی مرتبط با مفهوم حجاب و نماز از دیدگاه مسئولان پرورشی دوره دوم ابتدایی مدارس دخترانه دولتی تهران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم تربیتی دانشکده رفاه تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد آموزش و پرورش ابتدائی، دانشکده رفاه تهران، تهران، ایران
چکیده
هدف پژوهش حاضر، آسیب‌شناسی فرایند برنامه‌ریزی و اجرای فعالیت‌های پرورشی مرتبط با مفاهیم نماز و حجاب از دیدگاه مربیان پرورشی دوره دوم ابتدایی است. پژوهش با رویکرد کیفی و روش داده‌بنیاد انجام شد. مشارکت‌کنندگان مربیان پرورشی زن مدارس دولتی دخترانه دوره دوم ابتدایی بودند که به‌صورت هدفمند و با روش گلوله‌برفی انتخاب شدند و گردآوری داده‌ها تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت. ابزار اصلی پژوهش، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته بود و داده‌ها با استفاده از کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که آسیب‌های موجود در اجرای فعالیت‌های پرورشی نماز و حجاب در هفت دسته اصلی قابل طبقه‌بندی است: عوامل زمینه‌ساز شامل آسیب‌های ساختاری و زیرساختی، محتوایی و روش‌شناختی و فناوری؛ عوامل علّی شامل ضعف منابع انسانی، چالش‌های ارتباط با خانواده و نارسایی‌های آموزشی و تربیتی؛ همچنین راهبردهای بهبود شامل راهبردهای انگیزشی و تشویقی، مشارکتی، آموزشی خلاق، برنامه‌ریزی جامع، بهره‌گیری از فناوری‌های نوین و تعامل هدفمند با والدین؛ و پیامدهای بهبود که در قالب ایجاد انگیزه درونی، ارتقای یادگیری، تقویت مهارت‌های اجتماعی و تقویت هویت دینی دانش‌آموزان نمود یافت. همچنین نتایج نشان داد که اجبار در اجرای برنامه‌ها، عدم تناسب محتوای آموزشی با سن، ضعف جذابیت روش‌ها و تأثیرپذیری از رسانه‌های نوین، از مهم‌ترین موانع اثربخشی فعالیت‌های پرورشی است. درمجموع، نتایج پژوهش حاکی از آن است که ارتقای اثربخشی برنامه‌های پرورشی نماز و حجاب مستلزم بازنگری در محتوا و روش‌های آموزشی، تقویت تعامل مدرسه و خانواده، استفاده از رویکردهای مشارکتی و خلاقانه، و توجه به نیازها و ویژگی‌های رشدی دانش‌آموزان است. یافته‌های این مطالعه می‌تواند مبنایی کاربردی برای بهبود سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های تربیت دینی در نظام آموزش‌وپرورش فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Pathology of the process of planning and implementing educational activities related to the concept of hijab and prayer from the perspective of educational officials in the second grade of elementary school in Tehran's public girls' schools

نویسندگان English

sara hanifehzadeh 1
nastaran bokae 2
1 faculty member, Department of Educational Sciences, Faculty of Refah Tehran, Iran
2 Master's degree in Elementary Education, Faculty of Refah , Iran
چکیده English

The aim of this study was to identify the pathologies in the process of planning and implementing educational activities related to the concepts of prayer and hijab from the perspective of primary school teachers (second period). The research was conducted using a qualitative approach and the grounded theory method. The main research tool was semi-structured interviews, and the data were analyzed through open, axial, and selective coding. The findings revealed that the harms in implementing educational activities for prayer and hijab can be classified into seven main categories: Underlying factors include structural and infrastructural harms, content and methodological harms, and technological harms; Causal factors include weaknesses in human resources, challenges in communication with the family, and educational and training deficiencies; Improvement strategies include motivational and incentive strategies, participatory strategies, creative educational strategies, comprehensive planning, utilization of modern technologies, and purposeful interaction with parents; and Improvement outcomes manifested in the form of creating intrinsic motivation, enhancing learning, strengthening social skills, and reinforcing students' religious identity. The results also showed that coercion in program implementation, the inappropriateness of educational content for the age group, the lack of appeal in methods, and the influence of modern media are among the most important barriers to the effectiveness of educational activities. Overall, the research results indicate that enhancing the effectiveness of educational programs on prayer and hijab requires a revision of educational content and methods, strengthening school-family interaction, using participatory and creative approaches, and paying attention to the needs and developmental characteristics of students.

کلیدواژه‌ها English

Educational activities
Prayer and Hijab
Religious education
Pathology
Qualitative study
Second period of elementary school
1.     اختریان، زهره (۱۴۰۴). بررسی نقش مربیان پرورشی در تحقق اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. دانشنامه زاگرس، ۱(۱).
2.     افتخاری، سحر (۱۴۰۲). آسیب‌شناسی انجام تکالیف دینی (نماز) در مدارس ابتدایی دخترانه کرمانشاه. مجله مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، ۵(۵۴).
3.     الماسی، م.، عابدینی، م.، و رحمانی، م. (1404). اعتباریابی الگوی برنامه درسی تربیت اخلاقی و تربیت اجتماعی دوره اول متوسطه مدارس هرمزگان. نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه، 5(3)، 1-18.
4.     پارسا، مهدی (۱۴۰۴). بررسی عوامل مؤثر در گرایش فرزندان به نماز: نقش خانواده، مدرسه، مسجد و رسانه ملی. فصلنامه پژوهش در روانشناسی و علوم تربیتی، ۸(۹۳).
5.     حاتم‌پور انگوت، سجاد و عادل میرزانلو، مسعود و بیانی، حسن و شکری پوردیزج، حجت (۱۴۰۲). تعلیم و تربیت و آسیب‌شناسی برنامه‌های پرورشی و مشاوره‌ای از دیدگاه مشاوران و مربیان پرورشی: بررسی موانع و چالش‌های کلاس‌های درس پرورشی و راهکارهای برون‌رفت از آن. در اولین کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، علوم اجتماعی، علوم تربیتی و فلسفه (بابل).
6.     حسین‌پناهی، نادر. (۱۴۰۲). آسیب‌شناسی برنامه‌ها و فعالیت‌های فراگیر پرورشی مدارس کشور و ارائه راهکارها. در اولین همایش ملی مدرسه الگو (بندرعباس).
7.     دهقانپور، ع.، و حسینی لوشاب، م. (۱۴۰۳). آسیب‌شناسی ترک نماز. در همایش علمی ملی نماز، دانشگاه بایسته‌ها و شایسته‌ها (کرج).
8.     شاملوجانی، ح.ر.، رزقی شیرسوار، ه.، و شفیع‌زاده، ح. (1404). ارائه الگوی کیفی تربیت اسلامی در مدارس دوره متوسطه شهر تهران با روش داده‌بنیاد. نشریه پژوهش و نوآوری در تربیت و توسعه، 5(3)، 1-16.
9.     شاه‌آبادی، شیوا. (۱۴۰۴). آسیب‌شناسی فعالیت‌های پرورشی مدارس: چالش‌ها و راهکارها. در اولین همایش بین‌المللی نوآوری‌های فناورانه در آموزش و پرورش (رامشیر).
10.  علیاری ملکی، ثنا و شادی نیا، مهسا و اصغریان، زهرا و زارعی ملکی، یسنا (۱۴۰۲). بررسی عوامل مؤثر در رعایت حجاب دانش‌آموزان دختر. در پانزدهمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی در ایران (تهران).
11.  فلاحتی، ب.، و فقیهی، ع. ن. (۱۴۰۴). بررسی رابطه مشارکت در فعالیت‌های پرورشی با مسئولیت‌پذیری اجتماعی و تربیت دینی دانش‌آموزان دوره متوسطه. فصلنامه تحقیقات راهبردی در تعلیم و آموزش و پرورش، ۵(۳۷).
12.  ناظمیان، طاهره (1399)، مطالعه ماهیت و چگونگی مفهوم‌سازی حجاب نوجوانان دختر، تهران: دانشگاه غیرانتفاعی خاتم.
13.  یادگاری، م.، صالحی، ک.، و سجادیه، ن.س. (1398). ارائه نظریه داده‌بنیاد برای تبیین فرایندهای جاری تربیت اخلاقی در مدارس متوسطه شهر تهران. فصلنامه مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، 4(2)، 147-186.
14.   Jalili, J. (2023). Philosophy of Islamic Education: Environmental and behavioral pathology of children’s religious education. Journal of Philosophical Investigations, 16(41), 49-61.
15.   Strauss, A., & Corbin, J. (1990). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (2nd ed.). Sage Publications.