پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

واکاوی مؤلفه‌های اثرگذار مطلوب در سازگاری اجتماعی دختران نوجوان وابسته به فضای مجازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد رشته مشاوه خانواده، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی،دانشگاه علامه طباطبایی تهران،ایران
2 استادیار گروه مشاوره، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
10.22034/jrcac.2025.2068765.1064
چکیده
هدف پژوهش حاضر، واکاوی مؤلفه‌های مؤثر در سازگاری اجتماعی نوجوانان وابسته به فضای مجازی بود. پژوهش حاضر مطالعه کیفی از نوع پدیدارشناسی توصیفی بود. جامعه آماری، دختران نوجوان 12 تا 18 ساله شهرستان تالش استان گیلان در سه‌ماهه تابستان 1402 بوده که به فضای مجازی وابسته بودند. نمونه‌گیری هدفمند با استفاده از پرسش‌نامه اعتیاد به فضای مجازی یانگ انجام شد و از 13 نفر مصاحبه نیمه‌ساختاریافته به‌عمل آمد و تا رسیدن به سطح اشباع و تکرار پاسخ‌ها ادامه یافت. در تحلیل داده‌ها از روش هفت مرحله‌ای کولایزی استفاده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد مجموعاً از تعداد 13 مصاحبه 3 مضمون اصلی، 9 مضمون فرعی طبقه‌بندی شدند که: مضمون اصلی «پویایی و مشارکت فعال» با مضامین فرعی: «تقویت همزیستی و عدم نگرش متعصبانه» و «درک و پذیرش فرهنگ بین‌المللی عدم تبعیض نژادی»؛ مضمون اصلی «کارآمدی هیجانی» با مضامین فرعی: «هوش بین‌فردی»، «هوش هیجانی»، «افزایش اعتمادبه‌نفس»، «تقویت و گسترش عزت نفس»؛ مضمون اصلی «مهارت‌های اثرگذاری بر محیط اجتماعی» با مضامین فرعی: «مدیریت تعارض بین‌فردی»، «برنامه‌ریزی و قصدمندی»، «جهت‌گیری شناختی و عاطفی» طبقه‌بندی شده است. نتایج نشان داد مؤلفه‌های مربوط به باورخودکارآمدی در نوجوانان وابسته به فضای مجازی بر سازگاری اجتماعی اثر مطلوب دارد؛ بنابراین لازم است متصدیان و متولیان امر ضمن در نظرگرفتن نیازهای دوره نوجوانی و استفاده از فرصت فناوری ارتباطات و به تقویت و پرورش هرچه بیشتر باور خودکارآمدی در نوجوان اقدام نمایند .
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Factors Influencing Social Adaptation of Adolescent Girls in Virtual Spaces: A Qualitative Phenomenological Study

نویسندگان English

seyde leyla haghparast 1
Abrahim naeimi 2
1 Family Counseling Master's graduate, Faculty of Education and Psychology, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Counseling Department, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده English

Background and purpose: The purpose of this study was to analyze the effective components in the social adaptation of teenagers dependent on cyberspace. Research method: The current research was a descriptive phenomenological qualitative study. The statistical population was adolescent girls aged 12 to 18 years old in Talesh city of Gilan province in the summer quarter of 1402, who were dependent on cyberspace. Targeted sampling was done using Yang's cyberspace addiction questionnaire, and semi-structured interviews were conducted with 11 people and continued until reaching the saturation level and repeating the answers. In the data analysis, the seven-step collage method was used. Findings: From a total of 11 interviews, 3 main themes and 9 sub-themes were classified, which are: the main theme "dynamism and active participation" with sub-themes: "strengthening coexistence and lack of bigoted attitude" and "understanding and accepting the international culture of non-racial discrimination" "; The main theme of "emotional efficiency" with sub-themes: "interpersonal intelligence", "emotional intelligence", "increasing self-confidence", "strengthening and expanding self-esteem"; The main theme of "skills to influence the social environment" is classified with sub-themes: "managing interpersonal conflict", "planning and intentionality", "cognitive and emotional orientation". Conclusion: The results showed that the components related to self-efficacy belief in adolescents dependent on cyberspace have a positive effect on social adaptation. Therefore, it is necessary for administrators and guardians to take into account the needs of adolescence and use the opportunity of communication technology to strengthen and nurture self-efficacy in adolescents

کلیدواژه‌ها English

Adolescence Girls
dependence on virtual space
social adaptation
آهنگر نسب، علی؛ عزیزی، مهدیه و سعیدمنش، محسن (۱۴۰۲). اثربخشی توان‌بخشی شناختی بر اعتیاد به اینترنت، بازداری شناختی و کنترل عواطف در نوجوانان درگیر با اعتیاد به اینترنت. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 14(53): 125-149.
احمدی، اوین (1398). تیپولوژی هویت مجازی زنان کرد ایرانی در اینیستاگرام، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده علوم ارتباطات.
احمدی، خدابخش (1389). آسیب‌پذیری فرهنگی، اجتماعی و تربیتی در نوجوانان و جوانان، مجله علوم رفتاری. 4(3):241-248.      
ابراهیم‌خانی، محمدرضا و لطفی، منیژه (2014). نقش حیاتی فناوری در سازگاری دانشگاهی و خودکارآمدی دانشجویان. اولین کنفرانس علمی آموزشی و روا‌ن‌شناسی جامعه و فرهنگ ایران. تهران.
انیسی، جعفر؛ سلیمی، سیدحسین؛ میرزمانی بافقی، سیدمحمود؛ رئیسی، فاطمه و نیکنام، مژگان (1386). بررسی مشکلات رفتاری نوجوانان. مجله علوم رفتاری،1(2): 163-17.
پورشهریاری، مه‌سیما؛ عبدالهی، عباس و امینی، آرزو (۱۴۰۱). واکاوی عوامل انگیزشی استفاده از رسانه‌های اجتماع مجازی در بین نوجوانان: یک مطالعه کیفی. فصلنامه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، 13(52):65-98.
تسیه حسینی، قاسم؛ صمدی کاشان، سحر و مدنی، یاسر (۱۴۰۰). اثربخشی مشاورۀ کوتاه‌مدت راه‌حل محور بر اعتیاد به اینترنت نوجوانان پسر. نشریه توانمندسازی کودکان استثنایی،12(2): 76-83.
تمنایی‌فر، محمدرضا و خنشان، محبوبه (1402). پیش‌بینی اعتیاد به اینترنت نوجوانان بر اساس سبک‌های فرزندپروری با میانجی‌گری سبک‌های دلبستگی. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 18(65)، 269-291.
تمنایی‌فر، محمدرضا؛ صدیقی ارفعی، فریبرز و گندمی، زینب (1392). بررسی رابطه روان رنجورخویی با اعتیاد به اینترنت در گروهی از دانش‌آموزان. مجله پزشکی هرمزگان. سال هفدهم (4).
تقوایی یزدی، مریم (1397). تأثیر فناوری اطلاعات بر خودکارآمدی و سازگاری اجتماعی دانشجویان، نشریه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم تربیتی. 9 (34): 45-60.
جلیلوند همتی، ملیحه (1394). رابطه ویژگی­های شخصیتی، باورهای خودکارآمدی و منبع کنترل با سازگاری اجتماعی در دانش­آموزان، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، دانشکده روان‌شناسی و علوم اجتماعی.
چابکی، سیدعزیز؛ بلیاد، محمدرضا؛ تاجری، بیوک و زم، فاطمه (1400). تدوین مدل ساختاری رابطه هیجان‌‌خواهی با اعتیاد به اینترنت نوجوانان؛ نقش میانجی توانمندی خود. مجله روان‌شناسی و روان‌پزشکی شناخت. سال هشتم، شماره 4، 75-84.
حدادیان، فاطمه؛ طهرانی­زاده، مریم و پاکدل، مهسان (1400). بررسی نقش خانواده، راهبردهای تنظیم هیجان و سلامت روان در استفاده مشکل‌زا از اینترنت. دوفصلنامه مطالعات روان‌شناختی نوجوان و جوان، 2(1): 317-327.
حمزوی عابدی، سیده‌زهرا و شیخ‌الاسلام، راضیه (1403). رابطه الگوهای ارتباطی خانواده و تحول مثبت در دانش‌آموزان نوجوان: نقش واسطه‌ای امید. مجله مطالعات آموزش و یادگیری، دوره شانزدهم، شماره دوم، پاییز و زمستان، شماره پیاپی87.
حقانی زمیدانی، مجتبی؛ حق‌پرست، سیده‌لیلا؛ اسمعیلی، معصومه و عظیمی، علی (1403). شکل‌گیری هویت و الگوبرداری از افراد شاخص در نوجوانان دختر: یک مطالعه پدیدارشناختی. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 19(66)، 207-225.
حق‌شناس، آناهیتا (1397). نقش خودکارآمدی، عزت ‌نفس مهارت‌های اجتماعی در پیش‌بینی وابستگی به فضای مجازی در بین دانش‌آموزان دختر و پسر شهرستان بندرعباس. پایان‌نامه کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی بندرعباس.
خدادادی سنگده، جواد و احمدی، خدابخش (1394). نقش عوامل فرهنگی و رسانه‌ای‏ در پیش‌بینی حجاب زنان: مطالعه‌ای ملی‏. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده،10(33).
دهقانپور، نورا؛ مسیحی، فرحناز و ترانس، غزاله (1397). پیش‌بینی میزان استفاده از شبکه‌های مجازی بر اساس سازگاری اجتماعی و کنترل عواطف در نوجوانان، مطالعات رسانه‌ای، سال سیزدهم، صفحات 40-49.
رخشنده ابرقویی، مریم؛ تندرو، پروانه؛ قجر، مرضیه و کاظمی، آسیه (1399). اینترنت و وابستگی به آن، مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، 4(20): 281-293.
شیخ احمدی، جمال؛ زندی، فرزاد؛ اکبری، مریم و یاراحمدی، یحیی (1399). تدوین مدل ساختاری سازگاری اجتماعی بر اساس خودکارآمدی تحصیلی و عملکرد خانواده با میانجی‌گری راهبردهای فراشناختی. روان‌شناسی تربیتی، 16(56)، 281-305.
 https://doi.org/10/22054/jep.2020/48974/2859
طالبیان، منصوره؛ اسمعیلی، معصومه؛ کاظمیان، سمیه و عسگری، محمد (1401). طراحی الگوی هویت یکپارچه در دختران مبتنی بر تجارب زیسته موفق. نشریه علمی و فرهنگی تربیتی زنان و خانواده (17)60،49-81
عباداتی، لیلا و عباداتی، نرجس (1401). بررسی رابطه طرح‌واره جنسیتی و سازگاری اجتماعی نوجوانان، فصلنامه علمی پژوهشی زن و جامعه. شماره 50، دوره 13، 2-12.
لطفی، مهدی (1404). فرصت‌ها و چالش‌های فضای مجازی در حفظ هویت دینی و فرهنگی خانواده‌های اسلامی. مطالعات فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی، 2(1)، 41-69.
doi:10/22083/cssms.2025/506691/1043
محمودی، سارا؛ مزیدی شرف‌آبادی، علی‌محمد و اسلامی حسین (1400). تحلیل کیفی آسیب‌های اجتماعی نوجوانان در شبکه‌های اجتماعی مجازی، مطالعات روان‌شناختی نوجوان و جوان؛ ۲ (۲): ۴۲۶-۴۰۴.
مسعودی‌فر، رضا؛ شالچی، بهزاد و کلاهی حامد، صبا (1398). تجربه روابط آنلاین از دیدگاه دختران نوجوان: مطالعه کیفی در آسیب‌شناسی روابط سایبری. خانواده و پژوهش، 16 (پیاپی 42)، 69-81.
نقی‌ پورقزلچه، میترا؛ ستوده، زهرا؛ خسروی، صدراله و هنرپروران، نازنین (1393). رابطه هویت با خودمختاری، شایستگی و وابستگی در نوجوانان دبیرستانی. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 9(27).
نمازی، فرحناز و سهرابی شگفتی، نادره (1397). نقش واسطه‌گری سازگاری اجتماعی در بین الگوهای خانواده و سلامت روان نوجوانان. مطالعات روان‌شناسی تربیتی. 15(29)، 237-256.
SID. https://sid.ir/paper/188672/fa
ولوی، پروانه؛ افضلی، لیلا و هاشمی، سیدجلال (1401). بررسی تجربه‌ زیسته‌ خودکارآمدی اجتماعی دانش‌آموزان دختر دوره‌ دوّم متوسطه. مجله مطالعات روان‌شناسی تربیتی، 19 (47)
DOI: 10.22111/JEPS.2022.722
Cope, D. G. (2014). Methods and meanings: Credibility and trustworthiness of qualitative research. Oncology Nursing Forum, 41(1), 89–91. https://doi.org/10.1188/14.ONF.89-91
Giddens, A. (1991). Modernity and self-identity: Self and society in the late modern age. Cambridge, UK: Polity Press.Mannan, S., & Afni, M. (2000). Best practices of semi-structured interview method. Chittagong Port Authority, 1–12.
Popova-Petrova, E., Kulanthaisel, S., Shanmugari, B., & Balasundaram, K. (2000). Development of secondary osteoporosis in teenage girls with menstrual disorders. [Conference paper]
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67.
     https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020Schwartz, O., Dudgeon, P., Sheeber, L. B., Yap, M. B. H., Simmons, J. G., & Allen, N. B. (2012). Changes in depression and anxiety symptoms during adolescence. Development and Psychopathology, 24(1), 1–9. https://doi.org/10.1017/S0954579411000302