پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

واکاوی تجربه زیسته مادران دارای تک‌فرزند نوجوان: یک پژوهش کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیده مریم پورموسوی 1
فاطمه محرمی 2
زهرا ایوبی 3
مریم ملکان 4
1 دکتری رشته مشاوره، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 کارشناسی ارشد مشاوره، دانشکده غیرانتفاعی-غیردولتی رفاه، تهران، ایران
3 کارشناسی ارشد روان‌شناسی عمومی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران
4 دکتری رشته روان‌شناسی سلامت، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد بین‌الملل، قشم، ایران
10.22034/jrcac.2025.2049614.1031
چکیده
هدف از پژوهش حاضر بررسی علل زمینه‌ساز مادرانی است که دارای یک فرزند هستند. روش انجام پژوهش از نوعی کیفی و تحلیل محتوا بوده است. تعداد نمونه‌های پژوهشی با اشباع داده‌ها تعیین شده است که درنهایت مصاحبه با نفر دوازدهم به اشباع رسیده است. جهت انتخاب مشارکت‌کنندگان از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شد. ابزار گرداوری اطلاعات در این پژوهش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود و توسط محقق طراحی شد که پس از تأیید روایی صوری مصاحبه اصلی انجام گرفت. به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی، از تحلیل موضوعی استفاده گردید. در این پژوهش 58 مقوله فرعی به همراه مضامین و 10 مقوله اصلی حاصل شد. مقوله‌های به‌دست آمده از مصاحبه در دو بخش ادراکات مادارن از تک‌فرزندی (خوشایندی و ناخوشایندی) و علل زمینه‌ساز تک‌فرزندی (فردی، بین فردی، اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی) دسته‌بندی شده است. این مقوله نشان داد که برخی از مادران از وضعیت خود که یک فرزند دارند راضی هستند و باقی افراد نگران آینده خود و فرزندشان بودند که همدم و همراهی ندارند. همچنین یافته‌ها نشان می دهد که نگرانی آنها از تنها ماندن خودشان نشان‌دهنده عدم رضایت از وضعیت موجود بوده است.
هدف از پژوهش حاضر بررسی علل زمینه‌ساز مادرانی است که دارای یک فرزند هستند. روش انجام پژوهش از نوعی کیفی و تحلیل محتوا بوده است. تعداد نمونه‌های پژوهشی با اشباع داده‌ها تعیین شده است که درنهایت مصاحبه با نفر دوازدهم به اشباع رسیده است. جهت انتخاب مشارکت‌کنندگان از روش نمونه‌گیری هدفمند استفاده شد. ابزار گرداوری اطلاعات در این پژوهش مصاحبه نیمه‌ساختاریافته بود و توسط محقق طراحی شد که پس از تأیید روایی صوری مصاحبه اصلی انجام گرفت. به‌منظور تجزیه و تحلیل داده‌های کیفی، از تحلیل موضوعی استفاده گردید. در این پژوهش 58 مقوله فرعی به همراه مضامین و 10 مقوله اصلی حاصل شد. مقوله‌های به‌دست آمده از مصاحبه در دو بخش ادراکات مادارن از تک‌فرزندی (خوشایندی و ناخوشایندی) و علل زمینه‌ساز تک‌فرزندی (فردی، بین فردی، اجتماعی-فرهنگی و اقتصادی) دسته‌بندی شده است. این مقوله نشان داد که برخی از مادران از وضعیت خود که یک فرزند دارند راضی هستند و باقی افراد نگران آینده خود و فرزندشان بودند که همدم و همراهی ندارند. همچنین یافته‌ها نشان می دهد که نگرانی آنها از تنها ماندن خودشان نشان‌دهنده عدم رضایت از وضعیت موجود بوده است.
کلیدواژه‌ها
تک‌فرزندی
مادران
نوجوان
پدیدارشناسی.

عنوان مقاله English

Causes of single-childhood in mothers with teenage children

نویسندگان English

Seedeh Maryam Pourmousavi 1
Fatemeh Moharami 2
Zahra Ayobi 3
Maryam Malekan 4
1 - PhD, Counseling, Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran. (Corresponding Author)
2 Master of Science Counseling, Graduated from the Non-Profit-Non-Governmental Refah College, Tehran, Iran
3 Master of Science in General Psychology, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
4 PhD, Health Psychology, Islamic Azad University, International Branch, Qeshm, Iran
چکیده English

The aim of the present study is to investigate the causes of single-childhood in mothers with a child. The research method was qualitative and phenomenological. The number of research samples was determined by data saturation, which was finally achieved by interviewing the twelfth person. Purposive sampling was used to select participants. The data collection tool in this study was a semi-structured interview, designed by the researcher, which was conducted after confirming the face validity of the main interview. Thematic analysis was used to analyze qualitative data. In this study, 58 subcategories with themes and 10 main categories were obtained. The categories obtained from the interviews were categorized into two parts: mothers' perceptions of single-childhood (pleasantness and unpleasantness) and causes of single-childhood (individual, interpersonal, sociocultural, and economic). This category showed that some mothers were satisfied with their situation of having one child, and the rest were worried about their future and their child who had no companion. Also, their concern about being alone indicated dissatisfaction with the current situation.

کلیدواژه‌ها English

single child
mothers
adolescents
بهمنش، فرشته؛ تقی‌زاده، زیبا؛ ودادهیر، ابوعلی؛ عبادی، عباس؛ پوررضا، ابوالقاسم و عباسی شوازی، محمدجلال (1398). تبیین علل تک‌فرزندی بر اساس دیدگاه زنان: مطالعه کیفی. مجله اپیدمیولوژی ایران، 15(3)، 279-288.
چمنی، سولماز؛ شکربیگی، عالیه و مشفق، محمود. (1395). مطالعه تعیین‌کننده جامعه‌شناختی فرزندآوری (موردکاوی: زنان متأهل ساکن شهر تهران). مجله راهبرد اجتماعی-فرهنگی، 5(3).
حائری مهریزی، محمود؛ صدیقی، ژیلا؛ اسماعیل مطلق، محمد؛ اسلامی، محمد؛ تقی‌زاده، فاطمه و منتظری، علی (1396). دلایل تمایل و عدم تمایل به فرزندآوری در میان مردم شهری و روستایی ایران: یک مطالعه ملی. نشریه پایش، 16(5)، 637-645.
حاجیان، بهجت و مکتوبیان، مریم (1396). تجربه زیسته زنان از فرزندآوری. مجله جمعیت، 22(91-92)، 11-36.
خلج‌آبادی فراهانی، فریده و سرایی، حسن (1395). واکاوی شرایط زمینه‌ساز قصد و رفتار تک‌فرزندی در تهران. مطالعات راهبردی زنان، 18(1)، 29-58.
رزاقی نصرآباد، حجیه بی‌بی؛ حسینی، زینب و شیخی، محمدتقی (1398). تجربه زیسته زنان شهریار از تک‌فرزندی با تأکید بر چرایی و پیامدهای آن. فصلنامه انجمن جمعیت‌شناسی ایران، 11(21)، 43-82.
رقیبی، مهوش و شهرکی زاد، سجاد (1397)، اثربخشی آموزش گروهی تحلیل رفتار متقابل بر مهارت‌های اجتماعی دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر زاهدان در سال تحصیلی 97 -96. دومین کنفرانس بین‌المللی روانشناسی، مشاوره، تعلیم و تربیت، مشهد.
سوری، احمد (1388). بررسی عوامل مؤثر بر رفتارهای باروری (مطالعه موردی همسران 15 تا 49 ساله شهرستان تویسرکان). کارشناسی ارشد جمعیت‌شناسی، تهران: دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی.
شادان‌پور، فرزانه؛ ریاحی‌نیا، نصرت؛ برنا، کیوان و منتظر، غلامعلی (1401). درباره «موضوع» و «تحلیل موضوعی»: نکته‌ها و چشم اندازها. کتابداری و اطلاع‌رسانی، 25(3 (پیاپی 99) )، 36-64. 
عباسی شوازی، محمدجلال و خواجه صالحی، زهره (1392). سنجش تاثیر استقلال, مشارکت اجتماعی, و تحصیلات زنان بر تمایل به فرزندآوری (مطالعه موردی شهر سیرجان). زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 11(1)، 45-64.
محزون، علی‌اکبر (1396). تحولات فرزندآوری در ابعاد اجتماعی، جمعیتی براساس سرشماری‌های 1385 و 1390. مجله جمعیت، 22(91-92)، 96-112.
مرتضوی، مهناز؛ حسینیان، سیمین؛ رسولی، رویا و زارعی محمودآبادی، حسن (1398). تجربه زیسته تک‌فرزندان از تعامل با والدین: مطالعه پدیدارشناسی. خانواده‌پژوهی، 15(2)، 251-266.
مرکز آمار آیران (1399).
 https://amar.org.ir/statistical-information/statid/28515 .
ملتف، حسین، نواح، عبدالرضا، رشیدی، سارا. (1398). بررسی تاثیر انواع سبک زندگی بر رفتار باروری زنان 15-49 ساله شهر اهواز. فصلنامه توسعه اجتماعی، 13(4)، 31-54.
میرابی، سعیده؛ میرزایی، حسین و حسنی درمیان، غلامرضا (1399). بررسی پدیدارشناسانه آگاهی زنان متأهل از فرزندآوری. مجله روان‌شناسی کاربردی، 31(3)، 1-20.
هژبرخواه، ام‌البنین؛ قهاری، شهربانو؛ معماریان، نادره و لطفی، مژگان (1402). مقایسه رابطه والد-فرزندی، سبک‌های هویت و شفقت به خود نوجوانان خانواده‌های تک‌فرزند و چند فرزند. رویش روان‌شناسی، ۱۲ (۱) ۱۰-۱.
Abbasi-Shavazi, M.J., Morgan., P. P. McDonald, & M. Hosseini-Chavoshi (2009). The Fetility Transition in Iran; Revolution and Reproduction, Springer, Dordrecht.
Carter, E., Macgoldrisk, M. (1980). The family life cycle: from work family therapy. NewYork: Gardner.
Hill, D. C., Moss, R.H., Sykes-Muskett, B., Conner, M., & O'Connor, D. B. (2018). Stress and eating behaviors in children and adolescents: Systematic review and meta-analysis. Appetite, 123, 4–22.
Krynen,. CH. (2011). The Rise of Single-Child Families: Psychologically Harming the Child?. Intuition, 7(1), 10-14.
Liu, H. (2014). The quality-quantity trade-off: Evidence from the relaxation of China’s one-child policy, Journal of Population Economics, 27: 565–602.
Łukasiewicz S, Czeczelewski M, Forma A, Baj J, Sitarz R, Stanisławek A. (2021). Breast Cancer Epidemiology, Risk Factors, Classification, Prognostic Markers, and Current Treatment Strategies an Updated Review. Cancers, 13:4287.
Mastari Farahani, S., & Asgharnejad Farid, A. A. (2018). Personality traits in Iranian single-parent and single- child adolescents: A comparative study. Austin Journal Psychiatry Behavioral Science, 5(1), 1- 4.
Mahmoudian H, Rezaei M. Women and child-rearing activities: A Case Study of Kordish Women. Women's Strategic Studies. 2013; 14:173-225.
Mohammadi Farrokhran E, Mahmoodi M, Mohammad K, Rahimi A, Majlesi F,Parsaeian M.(2013) Study of factors affecting first birth interval using modified Gompertz cure model in west Azarbaijan province, Iran. Iranian Journal of Epidemiology. 9: 41-51.
Qian, N. (2013). Quantity-quality and the one child policy: The one child disadvantage in school enrollment. Working paper.
Sang, SA, Nelson JA. (2017). The effect of siblings on children's social skills and perspective taking. Infant Child Dev, 26(6): e2023.
Vespa, J., Lewis, J. M., & Kreider, R. M. (2016). America’s families and living arrangements.Current Population Reports, 1-34.
Vedadhir A, Taghizadeh Z, Behmanesh F, Ebadi A, Pourreza A, Abbasi-Shavazi MJ (2017). Patterns of marriage and reproductive practices: is there any relationship? Human Fertility. 20: 30-6.
Young, M. E., & Long, L. L. (2007). Counseling and therapy for couples. CA: Brooks/Cole.
Wang, D. (2005). China’ rural compulsory education: Current situation, problems and policy alternatives. Working paper.