پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

مطالعه کیفی نقش الگوهای اجتماعی بر ابعاد هویت یابی نوجوانان(مطالعه موردی سلبریتی های فضای مجازی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
2 دانشگاه فرهنگیان
چکیده
هدف: هدف پژوهش حاضر بررسی کیفی نقش الگوهای اجتماعی بر ابعاد هویت‌یابی نوجونان (مطالعه موردی سلبریتی‌های فضای مجازی)‌ بود. روش: این پژوهش از نوع کیفی و با روش پدیدارشناسی انجام شد. مشارکت‌کنندگان شامل نوجوانان گروه سنی 14و15سال ساکن استان تهران در سال 1403-1402 بودند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و بر طبق ملاک‌های ورود انتخاب شدند. داده‌ها با استفاده از این افراد با استفاده از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و عمیق مورد بررسی ق قرار گرفته و با 14 مصاحبه به اشباع رسید. داده‌ها توسط روش تفسیری مبتنی بر الگوی ون منن تجزیه و تحلیل شد. ‌"پوشش نیازهای روانشناختی ارضاء نشده" و "ایجاد الگوی یادگیری منفعل"، "نقش عوامل اجتماعی در هویت‌یابی نوجوانان"، "استحاله ذهنی"، "گسستگی ارزشی وهنجاری" و "ساختارشکنی خانوادگی" در مضمون اصلی طبقه‌بندی شدند. نتایج: بر اساس یافته‌های این پژوهش می‌توان نتیجه گرفت نوجوانان در ابعاد هویت‌یابی خود از سلبریتی‌های فضای مجازی در جایگاه الگوهای اجتماعی تاثیر می‌پذیرند. در نهایت پیشنهاد می‌شود، برنامه‌های مداخله‌ای آموزشی و درمانی در مراکز مشاوره، مدارس و مؤسسه‌های مرتبط برای خانواده‌ها، معلمان، مدیران و معاونان در آموزش نحوه رفتار خود با نوجوان و آگاهی‌بخشی نوجوانان و همچنین برای خود نوجوانان به شکل مستقیم تدوین گردد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Qualitative study of the role of social models on the dimensions of adolescents' identity formation (case study of cyberspace celebrities)

نویسندگان English

fatemeh zahra shahrokhian dehkordi 1
Masoumeh shahrokhian dehkordi 2
1 North Tehran Azad University
2 Farhangian University
چکیده English

Abstract
Objective: The aim of the present study was to qualitatively investigate the role of social models on the dimensions of adolescent identity (case study of cyberspace celebrities). Method: This qualitative study was conducted using a phenomenological method. Participants included adolescents aged 14 and 15 years living in Tehran province in 1402-1403 who were selected using purposive sampling method and according to the inclusion criteria. The data were examined using semi-structured and in-depth interviews with these individuals and reached saturation with 14 interviews. The data were analyzed using an interpretive method based on the Van Manen model. ‌"Covering unmet psychological needs" and "Creating a passive learning pattern", "The role of social factors in adolescent identity", "Mental transformation", "Value and normative dissociation" and "Family deconstruction" were classified into the main themes. Results: Based on the findings of this study, it can be concluded that adolescents are influenced by cyberspace celebrities in their identification dimensions as social models. Finally, it is suggested that educational and therapeutic intervention programs be developed in counseling centers, schools, and related institutions for families, teachers, principals, and assistants to teach them how to behave with adolescents and raise awareness of adolescents, as well as for adolescents themselves directly.

کلیدواژه‌ها English

Identity
role of social models
adolescents
cyberspace celebrities
اجتهادی، مصطفی و کاشفی‌نیا، وحید (1398). بررسی جامعه‌شناختی مخاطبان فرهنگ سلبریتی در اینستاگرام فارسی. فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، 5(20)، 148-113.
احمدی، سیداحمد (1385). تأثیر آموزش گروهی به روش واقعیت درمانی بر بحران هویت دانشجویان. مجله تازه‌ها و پژوهش‌های مشاوره، شماره3و،4، صص 41_27.
اکبری، ابوالقاسم و اکبری، مینا (1390). آسیب‌شناسی اجتماعی. تهران: انتشارات رشد و توسعه.
برک، لورا، ای (1383)، روان‌شناسی رشد: از نوجوانی تا پایان زندگی. ترجمه یحیی سیدمحمدی. تهران: ارسباران.
برون، مهرداد (1398). فضای مجازی و آسیب آن در نظام خانواده. نشریه بین‌المللی میان‌رشته‌ای. Pure Life، 6(20)، 107-79.
ترابی، محمد و میرسالاری، سیدایمان (1401). بررسی تأثیرگذاری سلبریتی‌ها بر مسائل سیاسی و اجتماعی. فصلنامه دانشنامه علوم سیاسی، 3(9)، 17-1.
تک‌روستا، امیرحسین؛ ربانی، مهدی؛ روشناس، علیرضا و حیدری، امیرمهدی (1403). نقش شبکه‌های اجتماعی در هویت کودکان. نوجوانان و جوانان، اولین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی، مدیریت و علوم اجتماعی، تبریز.
حبیب‌زاده ملکی، اصحاب و قاسمی، محمد (1388). رابطه بین استفاده از رسانه‌های صوتی- تصویری و بزهکاری نوجوانان. پژوهش‌های ارتباطی، 16(2، پیاپی 58)، 128-95.
حسینی، فاطمه‌سادات و مؤمنی، فرشته (1395). بررسی رابطه عملکرد خانواده با استفاده از شبکه‌های اجتماعی در دانش‌آموزان دبیرستانی. پژوهش‌های کاربردی روان‌شناختی، 7(2)، 165-153.
حسینی، فریده‌سادات و الماسی، آمنه (1394). بررسی نقش عزّت نفس و احساس تنهایی در اعتیاد به فیسبوک در دانشجویان. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، 5 (3، پیاپی 13)، 406-386.
حقانی زمیدانی، مجتبی؛ حق‌پرست، سیده‌لیلا؛ اسمعیلی، معصومه و عظیمی، علی (1402). شکل‌گیری هویت و الگوبرداری از افراد شاخص در نوجوانان دختر: یک مطالعه پدیدارشناختی. فصلنامه فرهنگی- تربیتی زنان و خانواده، 19(66)، 225-207.
حیدری صومعه، آرین و قنبری، عباس (1402). نقش تأثیرگذار سلبریتی در هدایت افکار عمومی جامعه در فضای مجازی. ششمین کنفرانس بین‌المللی مدیریت، علوم انسانی و رفتاری در ایران و جهان اسلام، تهران. https://civilica.com/doc/1696257.
ربیعی، علی و محمدزاده، فرشته (1392)، آسیب‌شناسی فضای مجازی؛ بررسی تأثیر استفاده از اینترنت بر انزوای اجتماعی دانشجویان، https://civilica.com/doc/1801058.
رضوی‌‌زاده، سیدنورالدین و عبدالملکی، پروانه (1399). نقش عوامل روان‌شناختی در گرایش دانشجویان به فضای مجازی. مطالعات رسانه‌های نوین، 6(23)، 114-91.
زادق‌آبادی، طاهره؛ عبدالهی، داود و شکیباتبار، لیلا (1399). نقش منفی اینترنت و فضای مجازی در آسیب‌هایی مسائل فرهنگی و اعتقادی و اجتماعی، سومین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی، علوم اجتماعی و علوم انسانی.
سعادتی، آرزو (1402). تأثیر فضای مجازی بر سلامت روان کودکان و نوجوانان. سومین همایش ملی روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان، اردبیل.
سعیدی‌پور، اسماعیل (1395). اثرات رسانه‌ها با تأکید بر اینترنت بر هویت نوجوانان. فصلنامه جامعه، فرهنگ، رسانه، 4(16)، 98-81.
صفری شالی رضا و عبدمولایی، آتیه (1395). تأثیر عوامل اجتماعی شدن بر هویت نوجوانان (همسالان، مدرسه و رسانه). فصلنامه علمی- پژوهشی خانواده و پژوهش، ۱۲ (۲)، ۱۱۷-۱۳۶.
عسگری، عشرت (1398). آسیب‌شناسی فضای مجازی در تعلیم و تربیت کودکان و نوجوانان. همایش ملی روان‌شناسی، تعلیم و تربیت و سبک زندگی.
علائی، رقیه و فکری خواهی، فهیمه (1402). رشد اجتماعی جوانان و نوجوانان و نقش رسانه‌ها بر آن با تأکید بر برنامه‌های ماهواره. مطالعات روان‌شناسی و علوم تربیتی، 9(1)، 257-246.
غلامی، مریم (1400). آسیب‌های اجتماعی فضای مجازی و راهکارهای تربیت دینی از منظر اخلاق اسلامی، همایش ملی تربیت در زیست بوم جدید، تهران.
فتاحی، مجید و طالبی، فرزاد (1397). تأثیر سلبریتی‌ها بر رفتار خرید مصرف‌کننده (مطالعه مروری). کنفرانس ملی اندیشه‌های نوین و خلاق در مدیریت، حسابداری، مطالعات حقوقی و اجتماعی. https://www.sid.ir/paper/898384/fa
فیلی، علیرضا؛ سلیمی، سعید و شریف، سیدایمان (1398). بررسی اثرات شبکه‌های اجتماعی مجازی بر هویت اجتماعی نوجوانان و جوانان. سومین همایش ملی روان‌شناسی، تعلیم و تربیت و سبک زندگی، قزوین. https://civilica.com/doc/1020822
قربانی، محمدمهدی؛ علی‌رمضانی، احمد و دارابی، معصومه (1398). شناسایی و تبیین آسیب‌های فرهنگی فضای مجازی، دوفصلنامه مطالعات اسلامی آسیب‌های اجتماعی، 1(2، پیاپی 2)، 110-83.
کری اُ، فریس؛ دریسنس، الیویر و روجک، کریس (1401). جامعه‌شناسی سلبریتی (دیدگاه‌ها و نقدها). ترجمه فردین علیخواه. تهران: گل آذین.
کسل. فیلیپ (1383)، چکیده آثار آنتـونی گیـدنز، ترجمـه حـسن چاووشـیان، تهـران: ققنوس.
کشاورز، مصطفی و میرزائی، فاطمه. (1399). بلوغ و بحران هویت در دوران نوجوانی و نقش آن در دوست‌یابی. فصلنامه روان‌شناسی و علوم رفتاری ایران، 5(22)، 142-132.
کوچ‌کزایی، مصطفی؛ فیضیان، مجیدرضا و شاه‌‌آبادی، محمدحسین (1397). بررسی سلبریتی‌سازی در رسانه و بحران هویت نوجوان در جامعه. جامعه، فرهنگ، رسانه، 7(29)، 121-103.
لطف ‌آبادی، حسین (1385). روان‌شناسی رشد: نوجوانی، جوانی و بزرگسالی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
محربی، زهرا؛ هاشمیان‌فر، سیدعلی و حجازی، سیدناصر (1402). فراتحلیل تأثیر میزان و نوع استفاده از فضای مجازی بر هویت و ارزش‌های خانواده. پژوهش‌های روان‌شناسی اجتماعی، 13(51)، 60-47.
محمدی‌کیا، طیبه و مبلغی، عبدالمجید (1397). گفتمان به‌مثابه روش‌شناسی کارآمد در مطالعات روابط بین‌الملل. فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، 43، 53-31.
محمدی، سهیلا (1401). بررسی تأثیر اخلاق در کنترل بحران‌های دوره نوجوانی و آسیب‌های احتمالی ناشی از آن. پنجمین همایش بین‌المللی روان‌شناسی، علوم تربیتی و مطالعات اجتماعی، همدان، https://civilica.com/doc/1647192.
مشایخ، فرحناز و حاجی‌زاده، هانیه (1402). فرصت‌ها و آسیب‌های فضای مجازی. فصلنامه انگاره‌های نو در تحقیقات آموزشی، 2(2)، 113-91.
میرمحمدتبار، سیداحمد؛ محمدی جلالی فراهانی، مجتبی و عدلی‌پور، صمد (1402). مطالعه کیفی آسیب‌های فضای مجازی در دانش‌آموزان شهر اراک. دوفصلنامه علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد، 9(2)، https://doi.org/10.22067/social.2024.86823.1480.
نوری، هما و اصغری، ملیحه (1402). رابطه بین تأثیر فضای مجازی و عزت نفس در بین جوانان شهرستان بیرجند. اولین کنفرانس بین‌المللی روان‌شناسی، علوم اجتماعی، علوم تربیتی و فلسفه، بابل، https://civilica.com/doc/1698234.
نوری­راد، فاطمه و خانیکی، هادی (1400). مطالعه رابطه نگرش به رسانه‌های اجتماعی با سبک‌های هویتی نوجوانان. مطالعات رسانه‌های نوین، 7(27)، 76-39.
وکیلها، سمیرا (١٣٩٢). تأثیر فضای مجازی بر عرصه هویت فرهنگی. مطالعات جامعه‌شناختی ایـران، 3(9)، 75-63.
هوتی، زهرا؛ ملازهی، امین و دامنی، حسین (1402). تأثیر فضای مجازی بر یادگیری و عزت نفس بر دانش‌آموزان. دومین کنگره علمی دانشجویان روان‌شناسی، علوم تربیتی و مشاوره، تهران، https://civilica.com/doc/1939769.
هوشمند، محسن؛ آدمیان، مرضیه و شربتیان، محمدحسن (1402). مطالعه جامعه‌شناختی میزان وابستگی به اینترنت ناشی از ارتباط با همسالان (مورد مطالعه دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم نواحی 2 و 3 آموزش‌ و پرورش شهر مشهد). سامانه مدیریت نشریات علمی، 16(59)، 172-107.
Bandura, Albert (1963). Social learning and personality development. New York: Holt, Rinehart, and Winston.
Branje, S., De Moor, E. L., Spitzer, J., & Becht, A. I. (2021). Dynamics of identity development in adolescence: A decade in review. Journal of Research on Adolescence31(4), 908-927.
Brassai, L. Piko, B. F. & Steger, M. F. (2012). Existential attitudes and Eastern European adolescents’ problem and health behaviors: Highlighting the role of the search for meaning in life. The Psychological Record, 62(4), 719-734.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior. Berlin: Springer Science & Business Media.
https://doi.org/10.1007/978-1-4899-2271-7.
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2014). Autonomy and need satisfaction in close relationships: Relationships motivation theory, 53-73. In: Weinstein, N. (Eds) Human motivation and interpersonal relationships. Springer, Dordrecht.
Deci, E. L., & Vansteenkiste, M. (2004). Self-determination theory and basic need satisfaction: Understanding human development in positive psychology. Ricerche di Psicologia, 27(1), 23–40.
Hamborger, Y. A., & Artzi, B. E. (2000). The relationship between extraversion and neuroticism and different uses of the internet. Computer in human behavior, 16, 441-449
Hoffner, C. A., & Bond, B. J. (2022). Parasocial relationships, social media, & well-being. Current Opinion in Psychology45, 101306.
 Kim, M. S. (2022). The Effects of Social Media On Identity Construction In Adolescents.
Kim, S. S. Choe, J. Y. J. & Petrick, J. F. (2018). The effect of celebrity on brand awareness, perceived quality, brand image, brand loyalty, and destination attachment to a literary festival. Journal of Destination Marketing & Management, 9, 320-329.
Konaszewski, K., Kolemba, M. & Niesiobędzka, M. Resilience. (2021). sense of coherence and self-efficacy as predictors of stress coping style among university students. Curr Psychol 40, 4052–4062.
Lee, B. W. (2019). Development of The Existential and Humanistic Life and Death Education Program
Nayar Pramod k (2009) seeing stars: spectacle, society and celebrity culture. SAGE publications india.
Pérez-Torres, V. (2024). Social media: a digital social mirror for identity development during adolescence. Current Psychology, 1-11.
Ray, M., & Jat, K,R. (2010). Effect of electronic media on children. 47(7), 8-561.
Seo Kim, M. (2022). The effects of social media on identity construction in adolescents. International Jornal of social relevance & concern. 10(9), 11-15.
Saaida, M. B. (2023). The role of culture and identity in international relations. East African Journal of Education and Social Sciences4(1), 49-57.
Sternheimer, Karen. (2011). Celebrity Culture and the American Dream: Stardom and Social Mobility. New York, Routledge
Subrahmanyam, K. (2010). Technology and phsycal and social health. Oxford: Elsivier
Sussman, S., Dent, C. W., McAdams, L. A., Stacy, A. W., Burton, D., & Flay, B. R. (1994). Group self-identification and adolescent cigarette smoking: a 1-year prospective study. Journal of Abnormal Psychology103(3), 576.
Turner, J. , & Helms, D. (1987). Life Span Developmental Psychology. New York: Holt Rinehart & Winston.