پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

پژوهش در مشاوره کودک و نوجوان

تعقل ورزی به مثابه عاملی بنیادین در تربیت اسلامی: رویکردی پیشگیرانه در دوره نوجوانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدطاهر باقری ورکانه 1
صدیقه باقری ورکانه 2
محمدحسین وفاییان 3
1 حوزه علمیه قم
2 دانشگاه علامه طباطبایی
3 عضو هیات علمی دانشگاه امیرکبیر، تهران، ایران
10.22034/jrcac.2024.715603
چکیده
هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و استخراج الگویی کاربردی از راه‌های ازدیاد عقل به عنوان عاملی موثر در تربیت نوجوان از منظر آیات و روایات است .تعلیم و تربیت با رشد و کمال انسان سر و کار دارد و از آن جا که انسان موجودی پیچیده است، تربیت او نیز پیچیده می‌باشد.در این میان دوره نوجوانی از مهم‌ترین مقاطع زندگی در مسیر رشدی انسان است. از این رو تربیت نوجوان نیازمند استفاده از منابعی غنی است. از این منابع غنی می توان به آیات و روایات معصومین (ع) اشاره کرد که توجه خاصی را به جایگاه عقل در امر تربیت مبذول کرده اند.. روش تحقیق با توجه به وسعت آیات و روایات مربوطه، تحلیل مضمون است. این روش، فرایندی برای تحلیل داده‌های متنی پراکنده و متنوع است. یافته های پژوهش جاری که بر اساس تجزیه و تحلیل یافته‌های پژوهش و شناسایی 47 مضمون پایه، 32 مضمون سازمان‌دهنده‌ی فرعی، 5 مضمون سازمان‌دهنده‌ی اصلی و 3 مضمون فراگیر به دست آمده است، شامل موارد راهبردی برای رشد عقل، موانع رشد عقل و پیامدهای مرتبط با رشد عقل در تربیت بوده و در نهایت الگویی کاربردی به عنوان جمع‌بندی مضامین ارائه شده است. به عنوان نتیجه بر اساس مدل ارائه شده، یکی از مهم‌ترین اهداف تربیت اسلامی، رسیدن به کمالات انسانی و از سویی، همانندانگاری کمال انسانی با رسیدن به مرتبه عقل در انسان است.
کلیدواژه‌ها
عقل
ازدیاد عقل
تربیت اسلامی
کمال انسانی، نوجوان.

عنوان مقاله English

Reasoning as a fundamental factor in Islamic education: A preventive approach in adolescence

نویسندگان English

Mohammad taher bagheri varkane 1
sedighe bagheri varkane 2
Mohammad Hossein Vefaiyan 3
1 master in Qom seminary
2 Allameh Tabatabi University
3 Associate Professor in Amirkabir University of Technology
چکیده English

This study has been carried out aimed to identify and extract a practical model of ways to increase wisdom as an effective factor in education from the perspective of verses and hadiths. Education deals with human growth and perfection, and given that man is a complicated living being, his/her education is also complex and requires the use of rich resources. In the meantime, adolescence is one of the most important stages of human development. Therefore, the education of teenagers requires the use of rich resources. The method of content analysis has been used in this research due to the breadth of relevant verses and narrations. This method is a process for analyzing scattered and diverse textual data. The results of the present study are obtained based on the analysis of research findings and identification of 47 basic themes, 32 sub-organizing themes, 5 main organizing themes and 3 comprehensive themes, including strategic items for wisdom growth, barriers to wisdom growth and consequences related to wisdom growth in education, and finally a practical model is presented as a summary of themes. According to the proposed model, achieving human perfection and on the other hand, the analogy of human perfection with reaching the wisdom grade in human beings is one of the most important goals of Islamic education

کلیدواژه‌ها English

Intellect
Increasing intellect
Islamic education
Human perfection, adolescent
قرآن کریم.
ابن بابویه، محمد بن على. (1406ق). ثواب الأعمال و عقاب الأعمال. قم: دار الشریف الرضی للنشر.
ابن بابویه، محمد بن على. (1403ق). معانی الأخبار. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن بابویه، محمد بن على. (1413ق). من لا یحضره الفقیه. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
ابن حیون، نعمان بن محمد مغربى. (1385ق). دعائم الإسلام. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام‏.
ابن شعبه حرانى، حسن بن على. (1404ق). تحف العقول. قم: جامعه مدرسین.
امینی، ابراهیم. (1387). اسلام و تعلیم و تربیت. قم: بوستان کتاب.
ایرانمنش، فاطمه؛ رستمی‌نسب، عباسعلی. (1395). روش‌های تربیت عقلانی در صحیفه سجادیه. معرفت، 228، 26-13.
برقى، احمد بن محمد بن خالد. (1371). المحاسن. قم: دار الکتب الإسلامیة.
بهشتی، سعید؛ رشیدی، شیرین. (1392). روش‌های تربیت عقلانی بر مبنای سخنان امام رضا (ع). عقل و دین، 8، 102-67.
تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد. (1410ق). غرر الحکم و درر الکلم. قم: دار الکتب الإسلامیة.
توسلی، طیبه. (1392). تربیت دینی، تربیت زمینه‌ساز، تربیت سکولار. مشرق موعود، 7(26)، 163-143.
حسینی‌زاده، سیدعلی. (1399). غایت تربیت از دیدگاه اسلامی. فصلنامه علمی تربیت اسلامی،31 (15)، 87-67.
دیلمى، حسن بن محمد. (1408ق). أعلام الدین فی صفات المؤمنین. قم: مؤسسه آل البیت علیهم السلام. چاپ اول.
راوندى کاشانى، فضل الله بن على. (1376)‏. النوادر( للراوندی). قم: ‏دار الکتاب‏.
رستمی نسب، عباسعلی. (1394). بررسی تطبیقی نقش تجربه در تعلیم و تربیت از دیدگاه امام علی (ع) و جان دیویی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید باهنر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی.کرمان.
سیدزاده، نصیر احمد. (1388). جایگاه و مبانی تربیت اسلامی. ندای اسلام.
شاهنده، آمنه. (1400). نقش تربیتی ذکر خدا برای دستیابی انسان به آرامش و آسایش در قرآن. آموزه‌های تربیتی در قرآن و حدیث، 7(2)،179-165.
شریف‌الرضی، محمد بن حسین. (1414ق). نهج‌البلاغه (للصبحی صالح). قم: هجرت.
شریفی نعمت‌آباد؛ رستمی‌نسب، عباسعلی و اخلاقی، مسعود. (1394). بررسی تطبیقی نقش تجربه در تربیت از دیدگاه امام علی (ع) و جان دیویی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شهید باهنر کرمان.
شعبانی ورکی، بختیار. (1377). رویکردی فراتحلیل به نظریه‌های تربیت دینی. دانشکده الهیات مشهد. 41 و 42.
طبرسى، حسن بن فضل. (1412ق). مکارم الأخلاق. قم: الشریف الرضی.
عبدالله بن بسطام؛ حسین بن بسطام. (1411ق). طبّ الأئمه علیهم السلام. قم: دار الشریف الرضی.
عشوری، مریم؛ حیدری، محمدحسین و بختیار نصرآبادی، حسن‌علی. (1392). معرفت، 194، صص.114-101.
فقیهی، علیرضا؛ ترکاشوند، نسرین. (1395). جستاری در تربیت عقلانی؛ واکاوی دیدگاه قرآن کریم و اندیشه امام خمینی. معرفت، 236 ، صص.27-41.
قاسم‌پور، محسن. (1390). جایگاه عقل در تربیت دینی از دیدگاه علامه طباطبایی. پژوهش دینی، 22، صص.90-65.
قدیمی، رضا؛ کامرانی، منیره سادات؛ ضرغامی، امین و درزی، علی اصغر. (1391). نقش تغذیه در ارتقاء بعد تربیتی و معنوی انسان از منظر قرآن کریم. دانشگاه علوم پزشکی بابل. (15)، صص.39-34.
کاویانی، محمد. (1389). تربیت اسلامی (گذر از اهداف کلی به اهداف رفتاری). پژوهش میان‌رشته‌ای قرآن کریم، 7(3)، صص.79-72.
کشاورز، سوسن. (1387). تحول در امر تربیت دینی دانش‌آموزان در نظام اصلی آموزش ایران. فرهنگ و علم، ش 1، صص.112-73.
کلینى، محمد بن یعقوب. (1407ق). الکافی (ط - الإسلامیة). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
لیثى واسطى، على بن محمد. (1376) عیون الحکم و المواعظ (للیثی). قم: دار الحدیث..
مجلسى، محمدباقر. (1403ق). بحار الأنوار الجامعه لدرر أخبار الأئمه الأطهار( ع) (ط - بیروت). بیروت: دار‌إحیاء التراث العربی‏.
مجلسى، محمدباقر. (1387). مناهج الحق و النجاة. اصفهان: مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه اصفهان .
محقق، محمد. (1383). روش تربیتی اسلام. تهران: احسان.
محمود شریفی، اسوه. (1383). موسوعه کلمات الامام الحسین (علیه‌السلام). قم: سازمان اوقاف و امور خیریه جمهوری اسلامی ایران.
مصباحی جمشید، پرستو. (1398). بررسی امکان تربیت دینی بر مبنای نظریه عقلانیت وحیانی با تکیه بر نظریات علامه جوادی آملی. اخلاق وحیانی، (16)2، صص.37-5.
نورى، حسین بن محمد تقى. (1408). مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. قم: مؤسسه آل البیت علیهم‌السلام.
نیلی احمدآبادی، محمدرضا. (1392). جایگاه تعلیم و تربیت اسلامی در علوم انسانی. پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 27(13)، صص.186-171.
وحدانی‌فر، هادی. (1393). بازشناسی مفهوم دینی عقل، مبنایی برای تعلیم و تربیت در اسلام. پژوهش‌های تعلیم و تربیت اسلامی، 9، صص. 169-147.
هویزاوی، زهره؛ عنایتی، میرصلاح‌الدین. (1390). بررسی اثربخشی آموزش هوش هیجانی بر استفاده  از روش‌های رویارویی با استرس در بین دانش‌آموزان دختر مقطع متوسطه شهر اهواز. یافته‌های نو  در روان‌شناسی.14(5)، صص. 95-109.
Jones, A).2011(. Theorising international youth volunteering: training for global (corporate) work? Transactions of the Institute of British Geographers, New Serie.